Lojistik

Dünya üzerinde kaynakların azalmasıyla beraber, dokunulmamış kaynakları alma yarışı başladı. Bu yarışın en zorlu kısmı, iklimleri de zorlu olan kutup bölgelerinde sürmektedir. İçeriği ise sadece bu bölgelere gitmek değil, bu bölgelerde detaylı bilimsel araştırmalar yapmaktır.

Sadece bilim ile kapıları açılan Antarktika’ya ulaşım, 1800’lü yılların ikinci yarısında denizcilik ile başlamış ve halen en büyük ulaşım kaynağı denizciliktir. Yaklaşık 120 adet istasyon, baraka ve kamp mevcut olup, 20’den az havaalanı vardır.

İklim şartları kış mevsimlerinde hem gemiler hem de hava taşıtları için kıtaya ulaşımı zorlu bir hale getirmektedir. Kıta çevresinde, neredeyse kıtanın toplam alanı kadar deniz buzu oluşumu, katabatik rüzgarlar ve diğer etmenler kıta üzerinde bulunmakta olan bilim insanları ile dünyayı ayıran faktörlerdir.

Lojistik sadece ulaşımı değil, aynı zamanda personel, teçhizat, malzeme ve  bakımı da kapsamaktadır. Bir diğer deyişle bir araştırma istasyonunun işlemesi için gerekli olan her şey lojistiğin bir parçasıdır.

Gemiler ve Antarktika

Kullanım amaçlarına göre gemiler bir çok sınıfa ayrılsalar da, en çok kullanılan gemi tipleri şunlardır:

  • Kuru Yük – Genel Kargo Gemileri: Ambarları vasıtası ile sıvı olmayan bir çok yük çeşidini taşıyan gemilerdir. Bu yük çeşitleri tahıldan maden cevherlerine, iş makinalarından inşaat malzemelerine, kağıt hamurundan hurdaya kadar geniş bir yelpazeye sahiptir. Farklı boyutları olan bu gemi tipi, dünya taşımacılığında önemli bir role sahiptir.
  • Tanker Gemileri: Sıvı ve gaz maddeleri taşımakta kullanılan gemilerdir. Yük yelpazesi doğalgazdan petrole, kimyasallardan asfalta, sudan jet yakıtına kadar uzanmaktadır.
  • Yolcu Gemileri: İsminden de anlaşılacağı üzere, temel olarak yolcuları bir limandan bir limana taşımakta kullanılan, otel işlevleri bulunan farklı boyutlarda gemilerdir.
  • Ro-Ro Gemileri: İsmi İngilizce “Roll-On Roll-Off” kelimelerinin kısaltmasından gelen Ro-Ro gemileri, tekerlekli taşıtları farklı güvertelerinde taşıyarak seferlerini sürdürürler. Yükleri araba, tır, iş makinası gibi tekerlekli ve paletli araçlardır.
  • Konteyner Gemileri: Uluslararası standartlar ile belirlenmiş yük muhafazaları olan konteynerleri taşıyan gemilerdir. Konteynerlerin içeriği çeşitlilik gösterir. Bir konteyner gemisi gaz dolu bir tank konteynerini de, elektronik malzeme dolu konteyneri de, gıda dolu konteyneri de aynı anda taşıyabilir. Bu çeşitlilik ve parselleme yöntemi, uluslararası standart ölçülere sahip konteynerlerin taşınma kolaylığı, konteyner gemilerini popüler ve işlevsel yapan özelliklerdir.
  • Araştırma Gemileri: Bilimsel ekipmanlar ile donatılmış olan araştırma gemileri, hem deniz ve atmosfer hem de yer bilimleri araştırmalarının yapılmakta oldukları platformlardır. Bir çok farklı araştırma programlarına ait ekipmanlarla donatılabileceği gibi, özellikle tek bir araştırma için inşa edilmiş gemiler de mevcuttur.

Buzda seyir yapması sınıflandırma kuruluşları tarafından uygun bulunan gemiler Kutup Sınıfı ve Buz Sınıfı olarak ikiye ayrılır. Gemi teknesinin sac kalınlığından malzeme kalitesine, makine gücünden diğer donanımlarına kadar bir çok etmen vardır.

Kutup Sınıfı Gemiler

Kutup Sınıfı

Buz tanımı
(Dünya Denizcilik Örgütü tarafından belirlenen)

PC1

Yıl boyu, tüm kutup sularında

PC2

Yıl boyu, makul kalınlıklı çok yıllık buz koşullarında

PC3

Yıl boyu, kalıntı halinde çok yıllık buzlar da dahil olmak üzere iki yıllık buzlarda

PC4

Yıl boyu, kalıntı halinde çok yıllık buzlar da dahil olmak üzere kalın bir yıllık buzlarda

PC5

Yıl boyu, kalıntı halinde çok yıllık buzlar da dahil olmak üzere orta kalınlıklı bir yıllık buzlarda

PC6

Yaz/Sonbahar’da, kalıntı halinde çok yıllık buzlar da dahil olmak üzere orta kalınlıklı bir yıllık buzlarda

PC7

Yaz/Sonbahar’da, kalıntı halinde çok yıllık buzlar da dahil olmak üzere ince kalınlıklı bir yıllık buzlarda

Buz Sınıfı Gemiler

Buz Sınıfı gemiler ise 4 sınıfta incelenebilir. En üst sınıfı hariç diğerleri buzkıran refakatine ihtiyaç duyarlar.
1A Süper Makine gücü ve diğer özellikleri buz kıran refaketi olmaksızın ağır buz şartlarında seyir yapmaya uygun gemilerdir.
1A Makine gücü ve diğer özellikleri, gerekli durumlarda buz kıran refaketi ile ağır buz şartlarında seyir yapmaya uygun gemilerdir.
1B Makine gücü ve diğer özellikleri, gerekli durumlarda buz kıran refaketi ile orta buz şartlarında seyir yapmaya uygun gemilerdir.
1C Makine gücü ve diğer özellikleri, gerekli durumlarda buz kıran refakati ile hafif buz şartlarında seyir yapmaya uygun gemilerdir.

Polarstern (Almanya)

1982 yılında hizmete alınan Alman buz kıran araştırma gemisi Polarstern, 50’den fazla Arktik ve Antarktik sefer tamamlayarak büyük başarılara imza atmıştır. Tasarımı benzer gemilere örnek olan Polarstern, seferlerinde 50 bilim insanına ev sahipliği yaparak birçok farklı bilim dalından araştırmanın bir arada yürütülmesine katkı sağlamaktadır. PC2 klas notasyonuna sahip gemi, yıl boyunca makul kalınlıktaki çok yıllık buzlarda seyir yapabilmekte.

USCGC Healy (ABD)

1999 yılında hizmete giren Healy, büyük laboratuvar alanları, gelişmiş araştırma ekipmanları ile günümüz buz kıran araştırma gemilerinden en önemlilerinden bir tanesidir. 50 bilim insanı ile seferlerini sürdürmekte olan Healy, 1,4 metre kalınlığında deniz buzunu 3 deniz mili süratini koruyarak kırarak, araştırmalara imkan vermektedir.

Oden (İsveç)

1989 yılında buz kıran olarak hizmete giren Oden, daha sonra tekrar dizayn edilerek araştırma gemisine çevrilmiştir. 2006 yılında ilk Antarktik seferini tamamlamış olan gemi her yıl hem Arktik hem de Antarktik seferler yapmaktadır. 1991 yılında Kuzey Kutup noktasına ulaşarak, buraya ulaşan ilk nükleer olmayan gemi ünvanını almıştır. 65 bilim insanı ile araştırmalar yapmakta olan geminin en önemli özelliklerinden bir tanesi “bow wash” sistemdir. Buz kırması sırasında teknelerin altına giren hava kabarcıkları batimetri ekipmanlarında yanlış ölçümlere sebep olurken, Oden’de bu sorun baş tarafına yerleştirilen ve bu boşlukları su ile dolduran bir sistemle çözülmüştür.

Araon (G. Kore)

2009 yılında Güney Kore’de inşası tamamlanan Araon yaklaşık 100 milyon USD’ye mal olmuştur. 1 metre kalınlığındaki deniz buzunda 3 deniz mili süratle seyir yapabilen gemi azimuth pervanesinin de desteği ile santimetreler ölçeğinde istenilen noktada durabilmekte ve araştırmalara destek vermektedir. 60 kişilik araştırma ekibi ile 70 gün ikmalsiz seyir yapabilen gemi güney Kore’ye ait Antarktik istasyonlara da destek vermektedir.

Yamal (Rusya)

1992 yılında hizmete başlayan Yamal, nükleer güçle yürütülmektedir. Rus “Arktika” sınıfı gemilerden olan Yamal, 2.3 metrelik deniz buzunu 3 deniz mili hızla kırarak seyir yapabilmektedir. Buz kırma işlemleri sırasında günlük 300g uranyum tüketen geminin toplam yakıt kapasitesi 1000 kg’dır. Şu an yaklaşık 100 yolcu ile Kuzey Kutup noktasına turistik geziler düzenlemektedir.

Aurora Australis (Avustralya)

1990 yılında hizmete başlayan Aurora Australis IA Süper buz sınıfındadır. 1.23 metrelik buzu 2,5 deniz mili süratle kırabilen gemi yaklaşık 95 metre boyundadır. 116 araştırmacı kapasitesi olan gemi, Avustralya’nın Antarktik istasyonlarına seferler düzenlemektedir.

Antarktik İstasyonlar

Antarktika Kıtası’nda bulunan istasyonlar yıllık ve sezonluk olarak iki farklı zaman periyodunda işleyişlerini sürdürmektedir. Yıllık olan 42 istasyon/baraka/kamp 12 ay boyunca araştırmacılara ev sahipliği yaparken, 62 tanesi ise sadece yaz sezonunda (Kasım-Mart) açıktır. (COMNAP 24 Şubat 2015 verileri) En kalabalık istasyon 1000 kişilik araştırma ekibine imkan sağlarken, en az kişi bulunan istasyonda 2 kişi mevcuttur.

İstasyonların çeşitliliği, bulundukları yerler de göz önüne alındığında lojistik olarak çok farklı gereklilikler ortaya koymaktadır. 2 kişinin 1 yıl boyunca yaşamını idame ettirebilecek malzemeler bir kamyonet ile sağlanabilse de, 1000 kişinin bir sezonluk malzemesi birden fazla gemi seferini gerektirebilir.

İstasyonlarda ihtiyaç duyulan malzemelerden bazıları şöyle sıralayabiliriz:

  • Gıda: İstasyonda bulunan araştırmacıların hayatlarını ve sağlıklarını koruyacak şekilde, kalınacak periyoda ve bir sonraki ikmal zamanına bağlı olarak sağlanmaktadır. Gıda içerisinde dondurulmuş ve konserve gıdalar önemli bir rol oynamaktadır.
  • Su: Tamamı buz ve karla kaplı olan kıtada içme suyu doğal kaynaklardan elde edilebilir görünse de, kar veya buzu eriterek sağlanan su mineral içeriğinin kısıtlı olması ve çevre koşulları ile kirlenmesi sebebi ile ilk tercih sebebi değildir. Bu sebeple istasyonda bulunan araştırmacılar kalış periyoduna bağlı olarak içme suyu ikmallenmesi önem arz etmektedir.
  • Yakıt: Ortalama hava sıcaklığı kıtanın okyanus kıyısına yakın olan bölgelerde -17 santigrat, iç kesimlerinde ise -55 santigrat derecelerdedir. Dünya üzerinde doğal olarak ölçülen en düşük sıcaklık ise yine -89,2 santigrat ile yine Antarktika Kıtasındadır. Güneşlenme süresi düşük, rüzgarları sert olan kıtada elektrik üretimi genel olarak dizel jeneratörler vasıtası ile yapılmaktadır. İstasyonların ısınma ihtiyaçları yine dizel yakıtlar ile beslenen kazanlar ile sağlanmaktadır. Bütün bu sistemin sürdürülebilirliği için uygun vasıflı ve yeter miktarlı yakıtın istasyonlara ulaştırılması gereklidir.
  • Bakım Donanımları ve Yedek Parça: Dizel yakıtın -20 santigrat civarında donabileceği göz önüne alındığında, ısıtma sistemi olan tankların sürekli olarak elektriğe ihtiyacı vardır. Aksi takdirde bütün sistem durabilir. Sürekli olarak elektrik sağlayan jeneratörlerin belirli periyotlar ile bakıma tabi tutulması gerekmektedir. Ayrıca kazan sisteminin bakım ihtiyaçları da mevcuttur. Sürekli olarak ağır hava şartlarına tabi olan yapılar da zamanla deforme olmakta ve bunlarda da bakım ihtiyacı gerekmektedir. İstasyonun sorunsuz işlemesi bütün bu bakım ve tamir işlerinin düzenliliğine bağlıdır.
  • Sağlık: Bir çok hastane donanımlarının bulunmadığı istasyonlarda yıl boyunca tüm araştırmacıların genel sağlık sorunlarını çözebilecek kapasitede revirler vardır. Revirlerin malzemeleri de tıpkı gıda gibi öneme sahiptir. Ulaşımın daha da zorlaştığı kış mevsiminde açık olan istasyonlarda ise bu gereklilik artmaktadır. yürütülen araştırmaların içeriğine bağlı olarak oluşabilecek farklı sağlık sorunları için farklı ekipmanların bulundurulması bir zorunluluktur. (Dalış yapılan istasyonda basınç odası olması gibi)
  • İletişim: Sadece uydu sistemleri kullanarak dünya ile iletişim kurabilen istasyonlara uygun uydu sistemleri yerleştirilmiştir. Bu hem araştırma verilerinin sürekli olarak paylaşılabilmesini hem de rutin ve acil haberleşmenin yapılabilmesi için gereklidir.
  • Araştırma Donanımları: Laboratuvarlar ve araştırma donanımları bu bölgede bilimin temelini oluşturmaktadır. Alınan numunelerin incelenmesi, uygun şekilde istiflenmesi ve gerekliyse ülkelere götürülmesi öncesi hazırlıklar için laboratuvarlara gerek vardır. Ayrıca araştırmaların istasyon çevresi ile sınırlı kalmaması için hem deniz hem kara taşıtlarının istasyonda bulunmaları gereklidir. Bunlar şişirilebilir sert tabanlı botlar ve kar motosikletleridir. Havaalanı bulunan istasyonlarda bu havaalanlarının düzeltilmesi için gerekli donanımlar da mevcuttur.
  • Personel: Araştırma istasyonları için uygun personelin istihdamı, yapılan çalışmaların başarıya ulaşması gereklidir.

Bunlarla sınırlı olmamakla beraber lojistik kutup bölgelerinde yapılan bilim aktivitelerinin en önemli ayağıdır.